|
SAVAŞ İŞLERİ
BAKANLIĞINA
24 Mayıs 1919 gününün
öncesindeki yurt içi durumlarını belirten yazanağımda Sivas ili ile
ilgili bir bilgi almamakla birlikte, birkaç yılın bilgi de
vermiştim. On beş günden beri Sivas iline bağlı olan yerlerle
görüşmede bulundum. Çıkarılan olayları öğrendim.
Anlaşılıyor ki. Rumlar
oranlanamayacak ölçüde azınlıklarına karşın, Sivas ilinin Amasya ve
Tokat sancaklarında da Samsun Sancağındaki gibi çetecilikle Samsun
sınırında olması dolayası ile Amasya Sancağı içinde yirmi bir Rum
çetesi bulunmaktadır. Bunların başkanları ve bölgesel çalışmaları ve
en yeni olayları saptanmıştır. Tokat Sancağında da ilgilenmeye değer
olmak üzere ve gene Samsun Sancağı sınırında ve Amasya'nın Ladik
ilçesi doğusunda Erbaa ilçesinde ve birazı da Niksar'da avenesi
güçlü beş Rum çetesi vardır. Ama, bu ilçenin çeteleri sessizlik
içinde görülüyor. Örgüt ve donatımları oldukça iyidir. İlde
kimlikleri yeterince belirlenemeyen birkaç Ermeni çetesi varsa da
etkili olanı görülmüyor. Sivas ili kapsamında Hıristiyan topluluğun
mal ve can güvenliğini bozacak politikayı güden bir İslam örgütü
yoktur. Çok az durumda eşkıyalık oluyor. Ama abartılacak düzeyde
değildir.
Amasya Sancağında dört
İslam çetesi vardır. Tokat Sancağında belli başlı bir durum yoktur.
Amasya Sancağındaki Hıristiyan çetelerince on üç gün içinde
İslamlara karşı yöneltilen olaylar beş olup, İslamlarca
Hıristiyanlara karşı olay çıkarılmamıştır. Hıristiyan topluluğunu
şımartıp çılgınca olaylara sokan Rum ve Ermeni kundakçıları
güvenliği yabancılara karşı bozuk göstermek, işgal ve girişi
sağlamak ve özellikle yabancı subay olan yerlerde hükümetle(1) hiç
ilişki kurmamak, doğruca yabancılara başvurmak gibi işlemleri ve
İslamlara karşın ülke çıkarları ile sessizliğin gereğini bilen İslam
halkı üzüntü duymakla birlikte, ilginç bir biçimde hükümetten
sessizliğine de uyuyor ve dayanıyorlar. Rum ve Ermeni komitecileri
sürekli ilişki ve bağlantıda bulundukları İngiliz su-bayları ile bir
takım Amerikan görevlilerinden çok yüz buluyorlar. Bu subay ve
görevlilerin eğer politik olar8ak bu işe yardımcı olmadıkları kabul
edilirse. yanıldıkları de kesinlikle kabul edilmelidir.
Merzifon'daki İngiliz subayları ile Amerikan görevlilerinin gerek
Merzifon ve gerek Gümüşhacıköy ilçesi Rumları ile olan pek sıkı
ilişkileri ilgi çekicidir. Gümüşhacıköy'ün beş yüz evli Karaköy Rum
köyünde ünlü birkaç eşkıya elebaşı arasında Vangel adındaki
bozguncuda vardır. Çoğunlukla Ankara ilinin Çorum kesimine
saldırarak öldürüyor ve çapulculuk ediyorlar. Üç gün önce Havza'daki
Alay komutanı bir taburla anılan köyü kuşatarak arama sırasında
Merzifon'dan oraya otomobille yetişen İngiliz subayının karışması ve
ilçe kaymakamının Margrit Efendi olması kuşatmada sonuç aldırmadığı
gibi devlet etkisini de düşük göstermiştir. Çok ilginçtir ki. Vangel
adındaki elebaşının kardeşi Aleko ve önceleri komiserlikten emekli
olmuş Aleksi efendi İngiliz ve Amerikan görevlileriyle her gün sıkı
ilişkilerde olmakla birlikte, Kaymakam Margret efendinin de
danışmanıdır. İşin sonu düşünülür.... ortaya çıktıktan sonra
Hükümetin Ladik gibi önemli bir ilçesine.... kaymakam olarak
gönderilmesi görmeye değer. Trabzon iline gelince; İslamlardan
birkaç çete varsa da soygunculuk amacına dayanıyor. Göçürme
işlerinden dolayı şu sırada kaçak olan Topal Osman Ağanın(1) önemli
çetesi olup Giresun ve doğusu dolaylarında ......önemli bir olayı
görülmemiştir. İslamlar arasında birbirini öldürme gibi değişik bir
takım olaylar adalete geçiyorsa da, bunlarda eşkıyalık ve politik
durum yoktur. Rumların bu ildeki örgütü de tıpkı Samsun ve Amasya
örgütü gibi politiktir. Olayları ve çetelerin çalışmaları azdır. O
da Trabzon ili halkının uyanıklığındandır. Yalnız Köpoğlu Efdalidis
adındaki otuz kişilik Rum çetesi Gümüşhane-Zanta dolaylarında pek
ölümlü olaylar çıkarıyor. Şimdiye değin, kısa sürede on beş İslam
öldürülmüştür, amacı güvenliği yok göstermektir; araştırma
yapılmaktadır. Erzurum iline gelince: birkaç İslam çetesi varsa da
politik bir amaç izlemeyip ahlaksızlık ve açlığın doğurduğu sıradan
eşkıyalıktır. Erzincan sancağı da aynı durumdadır. Van iline
gelince; sıradan olaylar vardır. Ermenistan ve Gürcistan'la sınırdaş
bu üç ilin doğusunda ve Kafkas dolaylarında Ermenilerin çalışma ve
hazırlıkları vardır. Bu konuda gerek ben, gerekse yerel görevliler
yüksek onurunuza bilgi vermekteyiz. Samsun sancağına gelince; olay
pek azdır. İslamların tek tük şakilikleri ve çalışmaları genel
olarak durmuştur. Rumların durumu da aynı olup, yaptıkları da
azalmıştır. Kimi İslam çetelerinin sığınması ya da uzaklaşması
bekleniyor. On gün içinde İslamların Rumlara bir olayı olmayıp
Rumların İslamlara on beş, soydaşlarına da üç olayları olmuştur.
|