11.6.1919

Cevap.3.6.1919 ve 330 şifreye

            1- Hamdi Efendi 17/1919’da mevkiini terk ettikten sonra yapılan nasihatlar üzerine görevi

                                       18

başına dönmüş ve bu hareketlerinden dolayı Divan-ı Harpçe sorgulanması sonucunda İstanbul’a gönderilmesine karar verilmiş ve bu haberi alan adı geçen şahıs 16.5.1919 tarihinde tekrar kaçmayı başarmış ve bunu Samsun’a vardığımda anlamıştım. Bu olay eskidir. Bu şahsın son kaçışından bugüne kadar hiçbir taraftan hiçbir hareketi görülmemiş ve nerede bulunduğuna dair de henüz bir ipucu ele geçirilememiştir.

            2- Canik livasının asayişi hakkındaki ilk raporumu 21 Mayıs 1919 tarih ve 53 numara ile Sadaret makamına ve Genelkurmay Başkanlığına sunmuştum. İkinci raporum asayişin sağlanması ile görevli bulunduğum bütün mıntıkadaki vilayetlerin durumları ile ilgili olup 24.2.1919 ve 140 numara ile Sadaret makamına ayrıntılı olarak arz olunmuştu. Araştırma neticesinde bu raporun nezarete sunulmamış olduğu anlaşılıyor. Asayişin genel durumu 5 Haziran 1919 tarihinde nezarete ve Sadaret makamına sunulmuştur. Bu raporlar asayişin genel durumunu açıklar ve gösterir zannederim.

            3- Alınan tedbirlere gelince: Sadaret makamınca da bilindiği gibi, bu hususta tesirli ve devamlı çare kuvvettir. Halbuki Canik livasında bulunan 15 nci Tümen terhisten sonra zaten çok az kalan genel kuvvetinin son üç ay zarfında meydana gelen yedi yüz firar olayıyla bütün kuvvetini kaybetmiş elli ila yüz nefere inmiştir.

            Askeri birliklerinin disiplinindeki büyük boşlukların da yazılı emirlere uyulmadığından ileri geldiğine şüphe olmadığından seçtiğim tümen komutanlarının hareketlerinin etkisini devamlı arz etmekteyim. Jandarma aslında noksan olmakla birlikte kabiliyetsiz bir halde bulunuyor. Bu sebeple öncelikle siyasi tedbirlere başlanmıştır. İslam çetelerinin meydana getireceği olayların sonradan memleketin yabancı işgaline sebep olacağı ve bunun sadece İslamları etkileyeceği, İslam halkına uygun şekillerde anlatılmış ve bu sebeple, İslam çetelerinin hareketlerini genel olarak durdurmuş ve İslam köylerini savunan bazı Laz çeteleri de susturulmuştur. Rumları idare eden reisler ile komitelerinden ve siyasi emeller arkasında ve eşkıyalık göstermek ve çeteleri harekete geçirmek gibi işlerin sebep olacağı zararlı sonuçlardan kendilerini Rum milleti de aynı derecede etkileyeceği buna meydan verilmemesi duyurulmuş ve bu hususlar Samsun’daki İngiliz ve Fransız yabancı subaylarına da açıkça anlatılarak onlardan da yararlanılmıştır. Gerek bu İslamlar ve gerekse Hıristiyanlar gözünde idarede kuvvetsizlikleri görülen mutasarrıf ve liva derhal İstanbul’a izinli olarak gönderilmiş ve yerine kudretli valilerden eski Dahiliye Müsteşarı Hamit Bey gibi bir şahsın fedakarlık suretiyle mutasarrıflığa gelmesi sağlanmış ve Albay Refet Bey gibi seçkin bir şahıs da şimdilik orada görevlendirilmiştir. Bütün jandarma polisi ve nizamiye birlikleri bizzat teftiş edilerek hepsinin vazifelerinin ciddiyet ve nezaketi anlaşılmıştır.

            Diğer taraftan askeri konuş değiştirilmiş ve daha toplu ve kuvvetli bir durum meydana getirilmiş ve Samsun jandarması da yüz kişi ile kuvvetlendirilmiştir. İşte bu tedbir neticesi olarak liva dahilinde bugün görülür bir rahatlık sağlanmıştır. Şimdi de Sivas vilayeti ve özellikle Canik livasına hudut olması itibarıyla hemen aynı siyasi şartlara bağlı Amasya livasıyla bizzat meşgul oluyorum.

            4- Jandarma kadrosunun bütün vilayet mıntıkasındaki eksikliği ve yapılan işlerin şifre yakınen değerlendirilerek arttırılması 24.5.1919 tarihinde Sadaret makamından istenilerek 29.5.1919 tarihinde Vekiller Meclisi kararına yakın cevap alınmış ve ahaliyi jandarmaya kayıt ve teşvik maksadı vilayetler ile bağımsız vilayetlere önemle tebliğ edilerek takip edilmiştir. Fakat bu sonuçlara gelinceye kadar olağanüstü zorunluluk görülen yerlerde tabii olarak asayişi temin ve eşkıyanın uzaklaştırılması vazifeleri askeriye tarafından yerine getirilmektedir.

            Bazı mıntıkalardan jandarma süvariliğine istekler oluyorsa da hayvan olmadığı gibi önemli bir parayla satın almak da kendilerince mümkün olmadığından hayvanların hükümetçe satın alınmak ve maaşlarının taksitle kesilmesini 1 Haziran 1919 ve 39 özel numaralı şifre ile Sadaret makamına arz ve teklif etmiştim.

            5- Takdim edilen üç raporun işbu sevindirici maruzatım okunduktan sonra Jandarma Genel Komutanlığının İçişleri Bakanlığına yazı ile bildirilmesinin acizlerinin görevi idare ile vazifeye devama tayin edeceğini arz eylerim. İstihbarat 7 numara

9 Haziran 1919

9 ncu Ordu Kıtaatı Müfettişi

Mustafa Kemal

2 Kısım 12.6.1919