1. KÜLTÜR
1.1. Çeşitli Kültürel İstatistik Verileri(2006 Yılı)
2. Turizm
2.1. Şenlikler-Festivaller
2.1.1. Uluslararası Halk Dansları Festivali
2.1.2. Hıdırellez
2.1.3. Karpuz Festivali
2.1.4. Bengü Karakucak Güreşleri
2.1.5. Altın Fındık Yağlı Pehlivan Güreşleri
2.1.6. Yaşar Doğu Şenlikleri
2.1.7. Geleneksel Karakucak Güreşleri Ve At Yarışları
2.1.8. Yeşilırmak Kültür Ve Sanat Şenliği
2.1.9. Göller Bölgesi Güreşleri
2.1.10. Geyikkoşan Hıdrellez şenlikleri ve Yağlı Pehlivan Güreşleri
2.1.11. Hüseyin Dede Şenlikleri
2.1.12. Neyzen Tevfik Kültür Şenliği
2.1.13. Köprülü Mehmet Paşa Kültür, Sanat ve Spor Festivali
2.1.14. Altın Pirinç Festivali
2.1.15. Gölyazı Uluslar arası Amazon Festivali
2.1.16. Karadeniz Kısa Film Festivali
2.1.17. Deniz Oyunları Festivali
2.1.18. Akdağ Yayla Şenlikleri
2.2. Doğal Sit Alanları
2.2.1. Kızılırmak Deltası (Balık Gölleri)
2.2.2. Simenit Gölleri
2.2.3. Hacı Osman Ormanı
2.3. Önemli Haftalar
2.3.1. 19 Mayıs Kültür ve Sanat Haftası
2.3.2. 25 Mayıs Kültür ve Sanat Haftası
2.4. Kültür-Folklor-El Sanatları
2.5. Taşınmaz Kültür Varlıkları
2.6. Dini ve Kültürel Yapılar
2.6.1. Dini Yapılar
2.6.1.1. Büyük Camii
2.6.1.2. Yalı Camii
2.6.1.3. Pazar Camii
2.6.1.4. Kale Camii
2.6.1.5. İsa Baba (Ese Baba) Camii ve Türbesi
2.6.1.6. Şeyh Seyyid Kudbettin Cami ve Türbesi
2.6.1.7. Kılıçdede Camii ve Türbesi
2.6.1.8. İtalyan Katolik Kilisesi
2.6.1.9. Süleyman Paşa Medresesi
2.6.2. Kültürel Yapılar
2.6.2.1. Samsun Evlerinin Mimari Özellikleri
2.6.2.2. Halk Müziği
2.6.2.2.1. Halk Müziği Çalgıları
2.6.2.3. El Sanatları
2.6.2.4. Tiyatro
2.7. Müzeler
2.7.1. Arkeoloji ve Etnografya Müzesi
2.7.2. Gazi Müzesi
2.7.3. Bandırma Gemi Müze
2.8. İlimizin Turizmdeki Yeri
2.9. Tarihi ve Kültürel Değerler
2.9.1. Anıtlar
2.9.1.1. Atatürk Anıtı
2.9.1.2. İlkadım Anıtı
2.9.1.3. Milli Mücadele Anıtı
2.9.2. Camiler
2.9.2.1. Büyük Cami
2.9.2.2. Pazar Camii
2.9.2.3. Yalı Camii
2.9.3. Türbeler
2.9.3.1. İsa Baba Türbesi
2.9.3.2. Şeyh Seyyid Kutbittin Türbesi
2.9.3.3. Kılıçdede Türbesi
2.9.4. Kiliseler
2.9.4.1. İtalyan Katolik Kilisesi
2.9.5. Sivil Mimari Örnekler
2.9.5.1. Taşhan
2.9.5.2. Bedestan
2.9.5.3. Eski belediye Binası
2.9.6. Gezi ve Mesire Yerleri
2.9.7. Plajlar ve Kamp Yerleri
1. KÜLTÜR
İlimizde 20 adet kütüphane bulunmaktadır. Bu kütüphanelerde toplam 198.594 kitap mevcuttur. Bu kütüphanelerin 18 tanesi halk kütüphanesi, 2 tanesi de çocuk kütüphanesidir. İlimizde ayrıca Arkeoloji-Etnografya müzesi, ve Gazi müzesi olmak üzere 2 adet müze mevcuttur. Ayrıca Kültür Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri Merkez Müdürlüğüne bağlı olarak Kitap Satış Mağazası hizmet vermektedir.
İnşaatı tamamlanan Atatürk Kültür Merkezi, gösteri salonları, kütüphane ve galeri bölümleri ile idari bölümlerin tefrişi ve donatımı yapılarak hizmete açılmış olup, İlimizin ve bölgemizin sanat ve kültür yaşamına yeni ufuklar açacak hem eğitim, hem de gösteri ve konferans hizmetlerine yönelik olarak önemli katkılarda bulunacaktır.
1.1. Çeşitli Kültürel İstatistik Verileri(2006 Yılı)
Konu |
Adet |
Kütüphane |
20 |
Kitap |
198.594 |
Okuyucu |
627.742 |
Gezici Kütüphane |
|
Sit Alanı |
75 |
Müze |
2 |
Müze Ziyaretçi |
162.009 |
Kültür Merkezi |
1 |
Tiyatro Merkezi |
4 |
Sinema |
6 |
Matbaa |
|
Yayınlanan Gazete |
12 |
Yayınlanan Dergi |
33 |
Cami |
|
Din Görevlisi |
|
Kuran Kursu |
|
Çocuk Kütüphanesi |
2 |
Halk Kütüphanesi |
18 |
Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Kültür Bakanlığına bağlı olarak; Samsun Devlet Klasik Türk Müziği Korosu, İl Kültür Müdürlüğü bünyesinde Türk Halk Müziği Korosu (Yetişkinler, Gençlik ve Çocuk korosu olarak çalışmalarını sürdürmektedir.), Türk Sanat Müziği Gençlik Korosu, Türk Halk Oyunları (Yetişkinler, Gençler ve Çocuk bölümlerinden oluşmaktadır.) etkinlikleri yürütülmektedir.
2. Turizm
Samsun Anadolu'nun Karadeniz'e açılan en önemli kapısı; Avrupa - Asya transit yolu üzerinde işlek bir kavşak noktası, Türkiye'nin en büyük akarsuları alanları içiçe bulabilirsiniz. Kızılırmak ve Yeşilırmak'ın arasında verimli delta toprakları üzerinde kurulmuş önemli bir tarım merkezi, denizi, ormanları, yaylaları ile bir doğa cennetidir.
Samsun'da turizmin vazgeçilmez üçlüsü denizin, kumun ve güneşin yanı sıra artık birçok insanda tutku halini almış alternatif turizm aktivitelerinin gerçekleştirildiği
Yakakent'ten Terme'ye kadar uzanan sahil bandı üzerinde çok güzel kuma sahip geniş doğal plajlar denize girmek için idealdir. Yakakent Çamgölü mevkiinde Çam ormanlarıyla kaplı yemyeşil tepeler masmavi sular iner. Eşsiz güzellikteki sahili ile denizle iç içe bir yaşamın sürüldüğü şirin kıyı kasabası Yakakent'de gün batımı ise görülmeye değer güzelliktedir.
Sahil bandı üzerinde Alaçam, Bafra ve 19 Mayıs ilçelerimizin topraklarının bir bölümünü kaplayan Kızılırmak Deltası sulak alanı flora ve faunası ile ülkemizin eko-turizm alanında en ilginç köşelerinden biridir. Deltada, 19 Mayıs ilçesi, Yörükler mevkiinde ilkbaharda tabanı tamamen suyla kaplanan yaprak döker ağaçlardan oluşmuş Galeriç ormanı yaban hayatı açısından oldukça ilgi çekicidir.
Samsun, termal turizm açısından da önemli merkezlere sahiptir. Havza ve Ladik Kaplıcaları 2000 yıldan beri bilinen sağlık merkezleridir. Havza İlçemizde “25 Mayıs Termal Turizm Merkezi” ve “Havza Kaplıcalar Mevkii Termal Turizm Merkezi” olmak üzere iki bölge Termal Turizm Merkezi ilan edilmiştir. Ladik'teki Hamamayağı kaplıcası ise ülkemizdeki birinci derecede önemli ve öncelikli kaplıca merkezlerindendir. Radyoaktif özellik gösteren Ladik kaplıca suları organizma üzerinde uyarıcı etki yapar. Bu nedenle bu suya "gençlik suyu" adı verilir. Havza ve Ladik'deki kaplıca sularının başta romatizmal hastalıklar olmak üzere, kadın hastalıkları, sinirsel hastalıklar, eklem hastalıkları ve kireçlenme gibi hastalıkların tedavisinde olumlu etki yaptıkları tıbbi olarak kanıtlanmıştır.
Samsun'un yaylaları da diğer Karadeniz yaylaları gibi; yeşili, temiz havayı ve sessizliği özleyenlere kucak açmaya hazırdır. Samsun'dan yaylalara ulaşmak oldukça kolaydır. Yayla yollarının bir çoğu özel aracınızla bile rahatlıkla gidebileceğiniz durumdadır. Ladik-Akdağ yaylaları, Vezirköprü - Kunduz dağı yaylaları yazın başka kışın başka görülmeye değer güzellikleri barındırırlar. Kunduz yaylalarının orman dokusu ile iç içe oluşları ve ormanların Altınkaya Baraj Gölüyle birleşmesi bölgeye bambaşka bir güzellik kazandırmaktadır. Burası yayla turizminin yanı sıra doğa yürüyüşleri, su sporları, balık avcılığı, motor gezileri, kamp yapmak için son derece elverişli alanlara sahiptir. Bölgede bir konaklama tesisi de bulunmaktadır. 1997 yılından itibaren Ladik-Akdağ Yaylalarında Yayla Şenlikleri düzenlenmeye başlamıştır. Ladik “Akdağ Turizm Merkezi” olarak ilan edilmiştir.
Samsun doğal güzelliklerinin yanı sıra tarihi alanlarıyla da dikkat çekicidir. Paleolitik dönemlerde yerleşim yeri olarak kullanılmış, Tekkeköy mağara-kale yerleşmeleri; M.Ö. 5000 yıllarından beri sürekli yerleşim yeri olarak kullanıla gelmiş Bafra İkiztepe bugün bile surlarını, galerilerini, merdivenlerini görebileceğimiz 3000 yıl öncesinden gelen Bafra Kızılırmak vadisindeki Asarkale ve Paflagonlara ait kaya mezarları, Salıpazarı’nda Amazonların yaptığı ileri sürülen Garpu kalesi görülmeye değerdir.
Samsun'da Anadolu Ahşap mimarisinin en güzel örneklerini görebilirsiniz. Çarşamba'da ki Göğceli Cami bunların en ilginç olanıdır. Yapımında hiç çivi kullanılmamış olan yapı kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte yaklaşık 800 yıldır sapa sağlam ayakta kalmıştır.
2.1. Şenlikler-Festivaller
2.1.1. Uluslararası Halk Dansları Festivali
Samsun Milli Fuarı bünyesinde 16-31 Temmuz tarihleri arasında düzenlenmektedir. 1986 yılından beri her yıl çeşitli ülkelerden ve yurtiçinden davet edilen halk oyunları ekiplerinin katılmasıyla yapılmaktadır. Kültür alışverişinin ve dostluk bağlarının kuvvetlenmesinde ve tanıtımda etkili olmaktadır.
2.1.2. Hıdırellez
Türk ulusunun mevsimlik bayramları arasında yer alan Hıdırellez, her yıl ülkemizde olduğu gibi ilimizde de mayıs ayının 6'sında kutlanır. Halkımızın inançlarında, duygu ve düşüncelerinde ve dolayısıyla geleneklerinde, örf ve adetlerinde bolluk ve bereket günlerinin başlangıcı sayılır.
2.1.3. Karpuz Festivali
Bafra ilçesinde 1987 yılından beri düzenlenmektedir. Ağustos ayının son haftasında, iki gün süreyle çeşitli eğlence, müsabaka ve etkinliklerle kutlanır.
2.1.4. Bengü Karakucak Güreşleri
Bafra ilçesinin Bengü köyünde düzenlenmektedir. 1994 yılında başlatılmış olan şenlikler 10 temmuzda bir gün yapılmaktadır.
2.1.5. Altın Fındık Yağlı Pehlivan Güreşleri
Terme ilçesinin Köybucağı kasabasında 1986 yılında başlayan şenlikler her yıl 9 Eylül günü düzenlenir.
2.1.6. Yaşar Doğu Şenlikleri
Kavak ilçesinde daha çok güreş ağırlıklı olarak Ağustos ayında düzenlenmektedir.
2.1.7. Geleneksel Karakucak Güreşleri Ve At Yarışları
Asarcık ilçesinde Eylül ayının son günleri ve Pazar günleri düzenlenmektedir.
2.1.8. Yeşilırmak Kültür Ve Sanat Şenliği
Çarşamba ilçesinde 1994 yılından beri düzenlenmektedir. Ağustos veya Eylül aylarında çeşitli etkinliklerle kutlanmaktadır.
2.1.9. Göller Bölgesi Güreşleri
Ayvacık ilçesinde yaz aylarında düzenlenmektedir.
2.1.10. Geyikkoşan Hıdrellez şenlikleri ve Yağlı Pehlivan Güreşleri:
Alaçam İlçesinde 6 Mayıs’ta düzenlenir.
2.1.11. Hüseyin Dede Şenlikleri
Alaçam ilçesinde düzenlenmekte olup, 7 Mayıs'ta kutlanmaktadır.
2.1.12. Neyzen Tevfik Kültür Şenliği
24 Mart 1879'da Kolay'da doğan ünlü hiciv ustası Neyzen Tevfik adına düzenlenmekte olup, Ağustos ayında kutlanmaktadır.
2.1.13. Köprülü Mehmet Paşa Kültür, Sanat ve Spor Festivali
Vezirköprü ilçesinde Eylül ayının ilk cuma günü başlayan festival 10 gün sürmektedir.
2.1.14. Altın Pirinç Festivali
Terme ilçesinde düzenlenmektedir. 1991 yılından beri yapılan festival, yörenin ünlü Kocaman pirinci adına 15 Eylül’de yapılmaktadır.
2.1.15. Gölyazı Uluslar arası Amazon Festivali:
Terme İlçesinin Gölyazı Beldesinde Ağustos ayı içerisinde gerçekleştirilmektedir. Efsanevi savaşçı kadınlar Amazonların M.Ö. 1200 yıllarında Terme çayı civarında yaşadıkları ileri sürülmektedir.
2.1.16. Karadeniz Kısa Film Festivali
Merkez ilçede ilk defa 1996 yılında düzenlenmiştir. Uluslararası nitelikte olup, 23-31 Mart tarihleri arasında her yıl düzenlenmesi amaçlanmıştır.
2.1.17. Deniz Oyunları Festivali
Yakakent ilçesinde düzenlenmektedir. İlk başlangıç tarihi 1995 yılıdır. 22-23 Temmuz tarihleri arasında yapılmaktadır.
2.1.18. Akdağ Yayla Şenlikleri:
Ladik İlçesi Akdağ yaylasında yapılmaktadır. İlki 1997 tarihinde yapılmış olan şenlikler her yıl Temmuz ayı içerisinde gerçekleştirilmektedir.
2.2. Doğal Sit Alanları
2.2.1. Kızılırmak Deltası (Balık Gölleri)
İlçe sınırları içerisinde bulunan Kızılırmak'ın binlerce yıl Anadolu'dan sürükleyip getirdiği sedimenlerle oluşturduğu bereketli deltasında aynı zamanda ülkemizin en önemli sulak alan eko sistemlerinden biri olan Bafra Balık Gölleri de bulunur. Kızılırmak deltası, barındırdığı canlı türlerinin çeşitliliği; canlılar için zengin yaşam alanları bulundurması ve halen bozulmamış olan doğal yapısı ile ülkemizin uluslararası öneme sahip ender sulak alanlarından biridir. Bafra'dan geçen Samsun - Sinop karayolunun kuzeyinde kalan alanda, 56.000 ha. genişliğinde delta ovası uzanır. Deltanın doğu sahilinde göller, sazlık alanlar, kumullar, su basar çayırlar ile birlikte yaklaşık 17.000 hektar sulak alan vardır. Batı yakasında da yaklaşık 1.500 hektar genişliğinde Karaboğaz gölü ve çevre sazlıkları bulunur. Deltadaki kuş türlerinin çeşitliliği ve sayıları eko sistemin canlılar için ne denli zengin ve sağlıklı olduğunu gösterir. Kızılırmak deltasında bu güne kadar 146'sı bölgede üreyen 318 kuş türü saptanmıştır. Delta, göçmen su kuşları için de, son derece önemli bir kışlama alanıdır. Kış ortası su kuşu sayım sonuçlarına göre deltada yaklaşık 100.000 su kuşu (kaz, kuğu, ördek, karameke ve yağmurcunlar) kışlamaktadır. Karadeniz'i vephe göçü ile aşan küçük ötücüler ve su kuşlarının yanı sıra yırtıcılar, leylekler, turnalar ve balıklar için de, delta son derece önemli bir, beslenme ve konaklama alanıdır.Yöre, deniz-yazlık turizmi için sadece yaz mevsiminde yaklaşık 2 aylık imkan sunarken, kuş gözlemciliği ve doğa turizmi için, dört mevsim boyunca çok önemli bir potansiyele sahiptir. Dolayısıyla ile bölgede "Eko-Turizm" olanakları son derece fazladır.
2.2.2. Simenit Gölleri
Terme’den Karadeniz’e akan Terme Çayı’nın, arazinin çok düz olmasından dolayı denize dökülmeden önce geniş bir alana yayıldığı, iç içe göller oluşturduğu görülmektedir.
2.2.3. Hacı Osman Ormanı
İlimiz Tekkeköy İlçesi Gelemen Çiftliği bitişiğinde yer alan Hacı Osman Ormanı, Orman İşletme Müdürlüğü Mülkiyetinde ve koruması altındadır. 120 hektar olan alanın 80 hektarı orman, 40 hektarı açık alandır. Orman alanı dişbudak, meşe, gürgen ve akçaağaç türlerinden oluşmaktadır.
2.3. Önemli Haftalar
2.3.1. 19 Mayıs Kültür ve Sanat Haftası
Merkez ilçede Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nca organize edilmektedir. 1981 yılından beri her yıl 16-19 Mayıs tarihleri arasında çeşitli etkinliklerle kutlanmaktadır.
2.3.2. 25 Mayıs Kültür ve Sanat Haftası
Atatürk'ün Havza'ya gelişlerinin yıl dönümünde Havza Belediye Başkanlığı'nca düzenlenmektedir.
2.4. Kültür-Folklor-El Sanatları
Doğu ve Batı Karadeniz'in kesiştiği noktada kalan Samsun'un çok eski bir medeniyete sahip olması, XIX yy. ve XX yy. başlarında gelen göçlerle çok değişken bir yapıda bulunması, kültürel açıdan farklılıklar göstermektedir.
Samsun'da evlenme, halk mutfağı, halk hekimliği, halk veterinerliği, sünnet düğünü adetleri, ninniler, yemekler, kışlık hazırlıklar ve yiyecekler, doğum, tekerlemeleri, ölüm, kani, gelin ağlatma, bilmece, atasözleri, efsaneler, masal, seyirlik oyunlar, inançlar, halk takvimi ve meteorolojisi, halk mimarisi, el sanatları, halk oyunları, giyim-kuşam konusunda araştırmalar yapılmış, Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü arşivine kazandırmıştır.
2.5. Taşınmaz Kültür Varlıkları
Tümülüs-Höyük ve Antik Yerleşim alanları :
* Cedit Mahallesi (Amisos) II. ve III. derece arkeolojik sit alanı.
* Kılıçdede Mahallesi'ndeki Dündartepe (Öksürük Tepe) I. ve II. derece arkeolojik sit alanı.
* Hasköy'deki Toptepe tümülüsleri (Belediye Evleri Mahallesi'nde Samsun-Çarşamba Karayolunun üstünde yer alan biri büyük, diğeri küçük iki tepeden oluşmaktadır) II. derece arkeolojik sit alanı.
* İlkadım Beldesi'ndeki Baruthane tümülüsleri (Asfalt yolun solunda yer alan iki tepeden oluşmaktadır.) I. derece arkeolojik sit alanı.
* Büyük Kolpınar tümülüsü (Veteriner Müdürlüğü'nün üst tarafında yer almakta) I. derece sit alanı.
* Samsun'un batısındaki Küplüce köyünde yer alan Dedeüstü tepesi Demir Çağı Helenistik Roma ve Antik Çağı.
* Küplüce köyünde Bağtepe İlk ve Orta Tunç Çağı.
* Ahulu köyündeki Göktepe İlk ve Orta Tunç Çağı, Demir Çağı.
* Çatmaoluk ile Kulacadağ köyleri arasındaki Akalan Kalesi Demir Çağı.
* Başalan köyündeki Diklimtepe İlk ve Orta Tunç Çağı.
* Alanlı köyündeki Kümbettepe İlk ve Orta Tunç Çağı, ayrıca Helenistik ve Türk İslam Devirlerine ait çanak, çömlek buluntuları.
* Büyükoyumca köyündeki Sazak Helenistik Çağ yerleşmesi.
2.6. Dini ve Kültürel Yapılar
2.6.1. Dini Yapılar
2.6.1.1. Büyük Camii
Ulu Camii, Hamidiye Camii gibi çeşitli adları da vardır. 9 Eylül 1884'te Batum lu Hacı Ali tarafından yaptırılmıştır, Sultan Abdülaziz'in annesi tarafından onarımı yapılmıştır. Büyük avlu içinde yer alan cami, kesme taştan yapılmış çifte minarelidir. Çifte minaresi tek şerefelidir. Samsun'un en büyük camisidir.
2.6.1.2. Yalı Camii Buğday Pazarı'ndadır. 1312 yılında Sadık Bin Abdullah tarafından yaptırılmıştır.
2.6.1.3. Pazar Camii Pazar Mahallesi'nde Hazinedar Zade Süleyman Paşa Vakıf ve hayratındandır. 14.yy. İlhanlı yapısıdır.
2.6.1.4. Kale Camii Kuyumcular çarşısındadır. M.S.1314'te İlhanlı Valisi Emir Timurtaş Paşa adına yaptırılmıştır. Onarımlarla mescide dönüştürülmüştür.
2.6.1.5. İsa Baba (Ese Baba) Camii ve Türbesi Cedit Mahallesi'ndedir. 15.yy. da yapılan ilk yapı özgün biçimi ile günümüze ulaşmıştır. Kare planlı küçük bir mescit ve türbeden oluşan yapı 1895'te onarılmış, 1975 - 1976'daki son onarımda ise cami ve türbeye dönüştürülmüştür.
2.6.1.6. Şeyh Seyyid Kudbettin Cami ve Türbesi Caminin yapıldığı tarih belli değildir. Camii ile türbe bitişiktir. Dikdörtgen planlı camii, ahşap çatıyla örtülüdür. Şeyh Seyyid Kudbettin büyük İslam alimi ve mücahidlerindendir. Abdulkadir-i Geylani (M.1078 - 1166) hazretlerinin torunu olup babası Muhyiddin'dir. Eski tarihle 722 yılı Sefer ayının 15'i günü (M.1322) ölmüş ve buraya gömülmüştür.
2.6.1.7. Kılıçdede Camii ve Türbesi Kılıçdede Cami, Kılıçdede Mahallesi'nde eski caminin yıkılmasından sonra yapılmış yeni bir camidir.
Türbe; caminin mihrap tarafındaki bahçede ağaçlar arasında üstü açık, etrafı beton ve mozaikle çevrilmiş büyük bir mezardır. Kılıçdede'nin Şeyh Seyyid Kudbettin ve İsa Baba ile beraber geldikleri 1078 - 1116 tarihleri arasında Selçuklu savaşlarında buludukları ve şehit oldukları söylenmektedir. Mezarın baş tarafında "Fatih Kılıçdede burada medfundur" yazılıdır. Halk tarafından ziyaret edilen murat yerlerindendir.
2.6.1.8. İtalyan Katolik Kilisesi Ulugazi Mahallesi'nde yer almaktadır. 1846 yılında yapılmıştır. Bina kargir olarak iki katlı inşa edilmiştir.
2.6.1.9. Süleyman Paşa Medresesi Saathane yakınındadır. Binanın vakıf tarihi 1813'tür. At nalı şekline bir plana sahip, yığma tuğladan inşa edilmiş iki katlı bir yapıdır.
2.6.2. Kültürel Yapılar
2.6.2.1. Samsun Evlerinin Mimari Özellikleri
Genellikle zemin üzeri iki katlı olan binaların dış cephesi yığma tuğladan (bazı büyük yapılar taştan) iç bölmeleri bağdadi olarak yapılmıştır. İkinci katta bir çıkma mevcuttur. Çıkma, bazı yapılarda iki adet (bazen dört) ahşap veya taş direkle taşınmakta, bazı yapılarda demir çubuklarla desteklenmektedir. Kırma çatısı alaturka kiremitle örtülü, saçak altları ahşaptır. İç mekanda ortada bir sofra yer almakta, diğer odalar bu sofaya açılmaktadır. Taban ve tavan ahşap malzemelidir.
2.6.2.2. Halk Müziği
Samsun Halk müziğinde farklı tavırlar görülmektedir. Yörede Doğu Karadeniz, Orta Anadolu ezgi ve sazları kaynaşmıştır. Bağlama ile Karadeniz kemençesi bir aradadır.
2.6.2.2.1. Halk Müziği Çalgıları
Davul, zurna, kaval, bağlama, cura, kemençe'dir. Yörenin en ünlü türküsü "Çarşamba'yı sel aldı. Bir yar sevdim el aldı." dır.
2.6.2.3. El Sanatları
Samsun ilinde el sanatları da, azımsanamayacak konumdadır. Ancak ülkemizde olduğu gibi ilimizde de, el sanatları gelişen teknoloji ve endüstriye mağlup olmuş, böylece geleneksel kültür unsurumuz olan el sanatlarımızın bir kısmı kaybolmuş, yozlaşmış veya değişikliğe uğramıştır. Bütün olumsuzluklara rağmen, varolma savaşı veren el sanatlarımızdan halı, kilim, bez dokumacılığı, taş işçiliği, oya, kunduracılık, bakır işlemeciliği, hasır dokumacılığı, zembil örücülüğü, çorap, kuşak dokumacılığı, ağaç oymacılığı vb. gibi el sanatlarımızın yöremizde tespiti yapılmış bulunmaktadır. Günümüzde de bazı köylerde, yaygın olmamakla birlikte, hala kullanım amacıyla veya ihtiyaç gayesiyle üretimi yapılmaktadır.
2.6.2.4. Tiyatro
Geleneksel tiyatro anlayışından (kukla, karagöz ve ortaoyunu) batılı anlamda tiyatro'ya geçişi değişik zamanlarda görmek ve değerlendirmek mümkündür. Samsun'da tiyatro çalışmaları II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında yetişen tiyatrocuların, gezici grupların veya büyük illere İstanbul'dan gönderilen usta tiyatrocuların önderliğinde açıla şube ve buna bağlı olarak da yerel tiyatroların açılmasıyla görülmektedir. Ayrıca 1930'lu yıllarda tüm yurtta faaliyet gösteren Halk Evlerinin faaliyetleri arasında tiyatro çalışmalarına yer verildiği tespitler arasındadır.
Bütün bunların yanında 1960'lı yıllardan itibaren İstanbul takviyeli tiyatro çalışmaları hız kazanmış, yerel tiyatro kuruluşları, Tatbikat Sahnesi, Oda Tiyatrosu adı altında faaliyetlere devam etmiştir.
2.7. Müzeler
2.7.1. Arkeoloji ve Etnografya Müzesi
1981 yılında Vilayet Eski Müzesi eserlerinin kullanılmasıyla oluşturulan Müze, Samsun'da eski fuar alanında 19 Mayıs 1981 günü ziyarete açılmıştır. Müze, orta salon ve simetrik olarak yapılmış iki yan salondan ibarettir. Orta salonda Amisos kentinde ortaya çıkartılan mozaik teşhir edilmektedir. Bu salondaki en göz alıcı eser olan mozaik taban üzerinde, çeşitli mitolojik sahneler simetrik olarak işlenmiştir.
Orta salonun sağ tarafında yer alan salonda Samsun ve çevresinde ele geçen kalkolitik, İlk Tunç, Hitit, Helenistik ve Roma dönemlerine ait eserler kronolojik olarak sergilenmektedir. Diğer yan salonda ise Samsun yöresinden müzeye intikal etmiş olan etnoğrafik nitelik eserler; bindallılar, peşkirler, cepkenler, para ve saat keseleri, el yazması Kur'anlar, süs eşyaları, silahlar, mutfak eşyaları, halı, kilim vb. eşyalar teşhir edilmektedir. Müze bahçesinde Helenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait eserler sergilenmektedir.
2.7.2. Gazi Müzesi
2006 yılında yeniden restore edilen Gazi Müzesine Atatürk Müzesindeki Atatürk”e ait eserler ile 19 Mayıs 1919 da birlikte Samsun”a ayak bastığı 18 arkadaşının balmumu heykelleri taşınarak danada zenginleşen müze ziyarete açılmıştır.
Kale Mahallesi'nde, Mecidiye Caddesi üzerinde yer almaktadır. İki katlı bölmeler bağdadi olarak yapılmıştır.
Atatürk, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a geldiği zaman Mıntıka Palas olarak bilinen bu binada kalmıştır.
20 - 24 Eylül 1924'teki Samsun seyhatlerinde Ulu Önder'e Samsun halkınca hediye edilmiştir. Yine 16 Eylül 1928 ve 22 Kasım 1930'da Ulu Önder Atatürk Samsun'a gelişlerinde, Samsun halkı tarafından kendilerine bağışlanan bu binada konaklamışlardır. Bugün müze olarak kullanılan bina da, bir konser salonu ve Atatürk ile ilgili kitapların derlendiği bir özel ihtisas kütüphanesi bulunmaktadır.
2.7.3. Bandırma Gemi Müze
19 Mayıs 1919’da Atatürk’ün Kurtuluş Savaşını başlatmak üzere Samsun’a geldiği Bandırma Vapuru’nun özgün ölçülerde bir örneği 2000-2001 yıllarında yapılarak Müze-Gemi olarak kullanılmak üzere Doğu Park sahiline yerleştirilmiştir.
2.8. İlimizin Turizmdeki Yeri
Samsun ve çevresinin tarihi ve eski yerlerinin tespiti buralarda yapılan arkeolojik kazılar neticesi ortaya çıkarılmıştır. Bugün limanın üst tarafındaki platoda Karasamsun denilen mevkide yıkılmış sütunlar bulunmaktadır.
Dündar tepede yapılan kazılarda, kalkolitik ve bakırçağı eserleri bulunmuştur. Bulunan bu eserler Arkeoloji Müzesindedir. Samsun dolaylarında birçok mezar kalıntılarına rastlanmıştır. Paleotik devrine ait Samsun’un 15 km doğusunda bulunan Tekkeköy Mağaraları görülmeye değer tarihi kalıntılar arasındadır.
Kavak ilçesinin Kaledoruğunda, Vezirköprü İlçesinin Oymaağaç Köyünde Bakırçağ ve Hitit yerleşmeleri; Bafra ve Alaçam arasındaki ikiztepe, hoşkademtepe, Dedetepe ve Gökçeboğaz höyüklerinde Bronz Hitit kültürünün mevcudiyeti ile Hitilerin Karadeniz sahiline indikleri, Samsun’un 18 km güneybatısında Atalan Kalesinde Alman arkeolog Markidi’nin yaptığı kazılarda Frigler’ in de Karadeniz’e indikleri görülmüştür.
Bafra’ya 35 km uzaklıkta olan Kızılırmak vadisinde Paflagonya Kaya Mezarları (MÖ.7.yy) vardır. Burada Roma, Bizans ve Osmanlı devrine ait kalıntılar Asar Kalesinde mevcuttur.
Turizm, ekonomik gelişmeyi,özellikle sanayileşmeyi etkileyici, yurtiçi ve yurtdışı para-sermaye hareketlerini süratlendirir.
Tabiat örtüsünün elverişli olması, Kızılırmak ve Yeşilırmak deltaları arasında bulunuşu İlimizi Turizm açısından değerli kılmakta, Asya-Avrupa transit yolu üzerinde bulunması, hava,deniz,demir ve karayolu ile Türkiye ‘nin her tarafına bağlantısının olması turizm açısından önemli bir konaklama merkezi konumuna gelmesini sağlamaktadır.
Samsun’un merkezinde olduğu gibi ilçe ve köylerinde de gezilip görülmeye değer çok sayıda tarihi ve turistik yerler mevcut olup, yaz aylarında denizden ve kumdan yararlanılabildiği gibi kış aylarında da av turizmi yapmaya müsaittir.
2.9. Tarihi ve Kültürel Değerler
2.9.1. Anıtlar
2.9.1.1. Atatürk Anıt
1928-1931 yılları arasında Avusturyalı Heykeltıraş Heinz Kreppel tarafından yapılmıştır. 19 Mayıs 1919’un anısına yaptırılan bu anıtın kaidesinin dört bir tarafında Milli Mücadeleyi vurgulayan figürler mevcuttur. İlimizin amblemi haline gelen bu anıt Dünyada ikincidir.
2.9.1.2. İlkadım Anıtı
1981-1982 yılları arasında Heykeltıraş Hakkı Atamalı tarafından yapılmıştır. Atatürk’ün doğumunun 100.yılında Samsun halkı tarafından yaptırılan bu anıtın öndeki üçlü figürü, Atatürk ve beraberindekilerin Samsun’a ilk ayak basışlarını simgelerken Kurtuluş Mücadelesinin buradan başlatıldığını ifade etmektedir.
2.9.1.3. Milli Mücadele Anıtı
Doğu park sahilinde Bandırma Gemi-Müzesinin yanındadır. 7 figürlü anıtın yanında Kurtuluş Savaşının safhalarını anlatan rölyefler yer alır.
2.9.2. Camiler
2.9.2.1. Büyük Cami
Batumlu Hacı Ali Efendi tarafından 9 eylül 1884 tarihinde yaptırılmıştır. Sultan Abdulaziz’ in annesi tarafından onarıldığı için Valide Camii de denir. Cami kesme taştan yapılmış olup, iki minarelidir. Büyük ana kubbe çevresinde küçük kubbeler şeklinde imar edilmiştir. Kubbe kasnağı dışarıdan sekizgen, içten dairevi olup, bitki ve geometrik şekillerle süslüdür.
2.9.2.2. Pazar Camii
14. Yüzyılda İlhanlılar tarafından yapılmış olan cami 1819 yılında da onarım görmüştür. Dikdörtgen şeklinde imar edilen caminin üzeri ahşap çatı ile örtülüdür. Mihrabı üç yüzlü ve mihrap nişi kavislidir.
2.9.2.3. Yalı Camii
1312 yılında Sadık Bin Abdullah tarafından yaptırılmı& | 
